This War of Mine

Studio: 11 bit studios

Premiera: 14 listopada 2014

Kraj: Polska

Gatunek: Survival, dramat

Język oryginału: angielski / polski

Czego się spodziewać?

Wojna oczami cywilów. Lekcja o empatii, wyborach moralnych i odpowiedzialności.

Gra studia 11 bit studios trafiła w 2020 roku na listę lektur uzupełniających w polskich szkołach ponadpodstawowych. Pokazujemy, jak poprowadzić wokół niej cykl lekcji języka polskiego, etyki, wiedzy o kulturze i historii.

Kluczowe tematy

Wojna z perspektywy cywilów
Etyka w sytuacji granicznej
Trauma i pamięć
Solidarność i przemoc
Codzienność w kryzysie
Decyzje moralne
Doświadczenie graniczne
Empatia interaktywna

Wprowadzenie

This War of Mine to gra, która zmieniła sposób, w jaki popkultura opowiada o wojnie. Wydana w 2014 roku przez warszawskie studio 11 bit studios, odwróciła perspektywę całego gatunku - zamiast wysyłać gracza na front, zamknęła go w zrujnowanej kamienicy oblężonego miasta i kazała przetrwać. Bohaterami nie są żołnierze, lecz cywile: nauczyciel, dziennikarka, kucharz, samotna matka z dzieckiem.

Ich jedyną bronią pozostaje pomysłowość, a najgroźniejszymi przeciwnikami głód, zima oraz moralne ciężary decyzji, które nie znikają po wyłączeniu komputera. Inspirowana relacjami z oblężenia Sarajewa w latach 1992–1996, gra mierzy się z pytaniami rzadko obecnymi w popularnej rozrywce: czy etyka jest w stanie przetrwać sytuację graniczną, ile naprawdę wart jest chleb wyniesiony z opuszczonego mieszkania, jak długo można nie zauważać cudzego bólu, żeby ocalić własną grupę.

Sukces This War of Mine miał wymiar zarówno krytyczny, jak i kulturowy: kilkadziesiąt nagród branżowych, wielomilionowa sprzedaż na wszystkich platformach, rozszerzenia narracyjne, wersja mobilna oraz uznana adaptacja planszowa. W 2020 roku, jako pierwszy tytuł w historii, gra trafiła na listę lektur szkolnych w Polsce - symboliczne uznanie, że medium gier dojrzało do zadań, które dotąd były zarezerwowane dla literatury i kina.

Dlaczego mówimy o tej grze?

Gra w bazie Fundacji Kultura Interaktywna musi spełniać przynajmniej jedno z trzech kryteriów: wnosić nowy język wypowiedzi, otwierać temat dotąd nieobecny w przestrzeni edukacyjnej albo dawać innym twórcom punkt odniesienia. This War of Mine spełnia wszystkie trzy.

Pokazała, że survival może być narzędziem moralnej refleksji, a nie tylko mechaniką punktacji. Otworzyła w grach temat wojny widzianej oczami osób, które jej nie wybrały - temat obecny w literaturze i kinie od dekad, w grach niemal nieistniejący do 2014 roku. I zostawiła całemu sektorowi punkt odniesienia: pokazała, że gra wyprodukowana w Warszawie może zmienić rozmowę o gatunku w skali globalnej.

Kontekst historyczny

Główną inspiracją twórców była wojna w Bośni i Hercegowinie, a przede wszystkim trwające 1425 dni oblężenie Sarajewa - najdłuższe oblężenie miasta w nowoczesnej historii Europy. Mieszkańcy odcięci od prądu, wody i jedzenia tworzyli sieci wzajemnej pomocy, ryzykowali życie, by zdobyć wodę, prowadzili dzienniki, w których codzienność mieszała się z aktami heroizmu i okrucieństwa.

11 bit studios sięgnęło do dzienników, blogów i reportaży z Sarajewa, ale także po świadectwa cywilów z innych konfliktów XX i XXI wieku. Fikcyjne miasto Pogoren w grze nie jest mapą żadnego konkretnego miejsca - jest kondensacją doświadczenia oblężonej społeczności jako takiej.

Mechanika i opowieść

Rozgrywka dzieli się na dwa rytmy. W dzień bohaterowie pozostają w schronieniu: naprawiają mieszkanie, gotują, tworzą narzędzia, opiekują się rannymi, próbują przetrwać kolejne dwadzieścia cztery godziny. W nocy jedna z postaci wyrusza po zaopatrzenie do innych lokalizacji: opuszczonego supermarketu, willi okradanych przez bandy, kościoła, w którym chronią się inni cywile.

Gra nie podpowiada „dobrych" rozwiązań. Każda decyzja: czy okraść starsze małżeństwo, by nakarmić własne dziecko, czy bronić sąsiadki przed napastnikiem ryzykując życie strażnika rodziny, czy zostawić rannego na ulicy ma konsekwencje psychiczne dla postaci. Bohaterowie popadają w depresję, tracą sens, czasem odbierają sobie życie. Mechanika emocjonalna jest tu równie ważna jak mechanika zasobów.

W edukacji

W czerwcu 2020 roku ogłoszono, że This War of Mine zostaje pierwszą w historii grą wpisaną na listę lektur szkolnych w Polsce jako materiał uzupełniający dla uczniów liceum. Decyzja wywołała szeroką dyskusję o miejscu mediów interaktywnych w kanonie kultury i o tym, czy gra może być traktowana jako tekst równoważny powieści lub filmowi.

Niezależnie od przyjętego stanowiska, gra od lat funkcjonuje jako narzędzie edukacyjne - w warsztatach o etyce, dialogu międzykulturowym, doświadczeniu wojny i empatii. Sprawdza się szczególnie tam, gdzie tradycyjne metody (wykład, lektura) trafiają na bierną postawę odbiorcy: interaktywność wymusza zaangażowanie, a wybory bohaterów stają się punktem wyjścia do rozmowy.

Pytania do dyskusji

Czy w sytuacji ekstremalnej istnieje jeszcze coś takiego jak wybór moralny - czy etyka załamuje się pod presją głodu i strachu?

1

Czym różni się empatia, którą buduje gra, od empatii czytelnika powieści lub widza filmu? Co dodaje, a co odbiera medium interaktywne?

2

Jak gra przedstawia kategorię „wroga"? Kogo w niej spotykamy: żołnierzy, sąsiadów, innych cywili - i co to mówi o naturze nowoczesnych konfliktów?

3

Dlaczego twórcy zdecydowali się nie wskazywać konkretnego konfliktu (Sarajewo zostało zmienione na fikcyjny Pogoren)? Co gra zyskała, a co straciła tą decyzją?

4

Czy gra, która wymaga, by gracz podejmował niemoralne decyzje, by przetrwać, jest wciąż grą „antywojenną"?

5

Materiały do This War of Mine

Gotowy scenariusz lekcji języka polskiego: pytania do dyskusji, materiały dla uczniów, propozycje pracy domowej. Można wnieść do klasy bez przeróbek. Przygotowane przez Fundację na Rzecz Wielkich Historii.

❋ Scenariusz lekcji języka polskiego

❋ Instrukcja uruchomienia gry i krótki scenariusz lekcji

Krok po kroku, jak pobrać i uruchomić grę w klasie, plus jeden gotowy scenariusz lekcji. Materiał z polskiego pilotażu Ministerstwa Edukacji i 11 bit studios.

❋ TWoM jako lektura - przykładowy scenariusz

Materiał wyjaśniający, dlaczego This War of Mine trafiło na listę lektur uzupełniających, oraz jeden przykładowy scenariusz, który pokazuje, jak można podejść do omawiania tej gry.

❋ Broszura edukacyjna UAM (3 scenariusze)

Broszura przygotowana przez Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - trzy pełne scenariusze lekcji wokół gry. Materiał akademicki, ale w formie użytkowej dla nauczyciela.

Chcesz się podzielić swoimi pomysłami?

Czekamy na Ciebie. Jeśli masz pytania na temat tego co robimy, chcesz z nami współpracować lub dowiedzieć się czegoś więcej o Grach w edukacji, napisz.